Trudności w odżywianiu osób neuroatypowych – jak psychodietetyk może pomóc przy ADHD, autyzmie i AuDHD

Neuroatypowość a odżywianie – dlaczego to ważny temat

Coraz więcej osób z diagnozą ADHD, autyzmu czy AuDHD (czyli współwystępującego ADHD i autyzmu) zgłasza problemy z odżywianiem. Nie wynikają one z braku wiedzy o zdrowym stylu życia, ale z różnic w funkcjonowaniu mózgu, przetwarzaniu bodźców i regulacji emocji.

Odżywianie osób neuroatypowych wymaga indywidualnego podejścia – dopasowanego do ich sposobu myślenia, percepcji i stylu życia.

ADHD a odżywianie – impulsywność, zapominanie i potrzeba stymulacji

U osób z ADHD obserwuje się częste trudności z planowaniem i regularnością posiłków. Wynikają one m.in. z zaburzeń funkcji wykonawczych i zwiększonej potrzeby dopaminy. Typowe wyzwania to:

• nieregularne jedzenie – zapominanie o posiłkach lub pomijanie ich podczas hiperfokusu,

• impulsywne decyzje żywieniowe – sięganie po przekąski bogate w cukier i tłuszcze,

• problemy z organizacją zakupów i gotowania,

• emocjonalne jedzenie – spożywanie pokarmów w reakcji na nudę, smutek lub stres.

Badania wskazują, że osoby z ADHD mają większe ryzyko nadwagi i zaburzeń odżywiania (m.in. binge eating disorder), a dieta bogata w przetworzone produkty może nasilać objawy impulsywności i problemów z koncentracją (Ríos-Hernández i in., 2017; Cortese i in., 2016).

Autyzm i jedzenie – wyzwania sensoryczne i potrzeba rutyny

U osób w spektrum autyzmu częste są trudności sensoryczne – niechęć do określonych smaków, zapachów, faktur czy temperatur jedzenia. Może to prowadzić do wybiórczości pokarmowej i ograniczonej różnorodności diety.

Charakterystyczne są także:

• jedzenie na podstawie stałych rytuałów,

• spożywanie tych samych potraw codziennie,

• problemy z rozpoznawaniem głodu i sytości,

• stres w sytuacjach społecznych związanych z jedzeniem.

Badania pokazują, że wybiórczość pokarmowa w autyzmie często wiąże się z niedoborami mikroelementów, szczególnie żelaza, witaminy D, B12 i wapnia (Hyman i in., 2012; Sharp i in., 2013).
Dlatego interwencje dietetyczne muszą być prowadzone w odpowiednim tempie, bez presji, z poszanowaniem granic sensorycznych.

AuDHD – podwójne wyzwanie w odżywianiu

Osoby z AuDHD łączą w sobie cechy autyzmu i ADHD – co oznacza, że zmagają się zarówno z nadwrażliwością sensoryczną, jak i chaosem organizacyjnym.
To połączenie sprawia, że standardowe zalecenia dietetyczne często się nie sprawdzają.

U takich osób bardzo ważne jest indywidualne dopasowanie planu i elastyczne podejście – np. tworzenie „rotacyjnych jadłospisów” (kilka wersji posiłków do wyboru), stosowanie prostych półproduktów i planów awaryjnych na gorsze dni.

Jak psychodietetyk może pomóc osobom neuroatypowym

Psychodietetyk pełni kluczową rolę w procesie wspierania osób neuroatypowych. Oprócz edukacji żywieniowej pomaga zrozumieć emocjonalne i poznawcze mechanizmy stojące za trudnościami w jedzeniu.

1. Dostosowanie planu do funkcjonowania mózgu

Specjalista analizuje indywidualny profil klienta – jego rytm dnia, potrzeby sensoryczne, poziom energii i styl myślenia.
Na tej podstawie tworzy realistyczny plan, który:

• uwzględnia naturalne pory aktywności,

• wykorzystuje przypomnienia i planery,

• zawiera proste i szybkie posiłki,

• opiera się na tzw. „kotwicach dnia” (np. posiłek po porannej rutynie).

2. Wsparcie funkcji wykonawczych

Psychodietetyk może pomóc poprzez:

• planowanie zakupów i przygotowywanie posiłków na zapas,

• strategie minimalizujące decyzje („bezdecyzyjne śniadania”),

• tworzenie przyjaznego środowiska – gotowe przekąski w zasięgu wzroku,

• dopaminowe „nagrody” wspierające motywację.

3. Praca z nadwrażliwością sensoryczną

Zamiast zmuszać do jedzenia „trudnych” produktów, psychodietetyk pracuje z klientem nad stopniowym oswajaniem bodźców – np. przez zmianę formy (purée zamiast kawałków, pieczone zamiast gotowane).
Kluczowe jest bezpieczeństwo i kontrola po stronie klienta.

4. Wzmacnianie samoświadomości i regulacji emocji

Psychodietetyk pomaga rozpoznawać emocjonalne mechanizmy jedzenia (np. sięganie po cukier w reakcji na stres lub nudę) i uczy alternatywnych metod samoregulacji – np. ruchu, rytuałów sensorycznych, technik oddechowych lub uważności dopasowanej do ADHD/autyzmu.

Dlaczego warto pracować z psychodietetykiem w neuroatypowości

Osoby z ADHD, autyzmem i AuDHD często doświadczyły wcześniej niepowodzeń w próbach „trzymania diety”.
Psychodietetyk, który rozumie neuroatypowość:

• nie ocenia,

• nie wymaga perfekcji,

• wspiera w budowaniu strategii dopasowanych do realnych możliwości.

Celem nie jest „naprawienie” sposobu jedzenia, ale zrozumienie go i zbudowanie nowej relacji z jedzeniem, opartej na akceptacji i sprawczości.

Dowiedz się kim jest specjalista psychodietetyki: https://mariolachowaniec.pl/czy-psychodietetyk-odchudza/

Podsumowanie

Odżywianie osób neuroatypowych wymaga zrozumienia, empatii i elastyczności.
Psychodietetyk może stać się mostem między potrzebami organizmu a sposobem funkcjonowania mózgu.

Dzięki indywidualnemu podejściu, opartemu na akceptacji i wiedzy, możliwe jest zbudowanie zdrowej, wspierającej relacji z jedzeniem — bez presji i poczucia winy.

Konsultacje psychodietetyczne dla osób neuroatypowych: https://mariolachowaniec.pl/oferta/

Źródła naukowe

1. Cortese, S., Moreira-Maia, C. R., St. Fleur, D., Morcillo-Peñalver, C., Rohde, L. A., & Faraone, S. V. (2016). Association Between ADHD and Obesity: A Systematic Review and Meta-Analysis. American Journal of Psychiatry, 173(1), 34–43.

2. Ríos-Hernández, A., Alda, J. A., Farran-Codina, A., et al. (2017). The Mediterranean Diet and ADHD in Children and Adolescents. Pediatrics, 139(2), e20162027.

3. Hyman, S. L., Stewart, P. A., Schmidt, B., et al. (2012). Nutrient intake from food in children with autism. Pediatrics, 130(S2), S145–S153.

4. Sharp, W. G., Berry, R. C., McCracken, C., et al. (2013). Feeding problems and nutrient intake in children with autism spectrum disorders: A meta-analysis and comprehensive review of the literature. Journal of Autism and Developmental Disorders, 43(9), 2159–2173.

5. Kerwin, M. E. (2003). Empirically supported treatments in pediatric psychology: Severe feeding problems. Journal of Pediatric Psychology, 28(3), 147–162.

6. Stevenson, J., Buitelaar, J., Cortese, S., et al. (2014). Research review: The role of diet in the treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder – An appraisal of the evidence on efficacy and recommendations on the design of future studies. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 55(5), 416–427.

7. Cermak, S. A., Curtin, C., & Bandini, L. G. (2010). Food selectivity and sensory sensitivity in children with autism spectrum disorders. Journal of the American Dietetic Association, 110(2), 238–246.